Чыршыга тагын бер тормыш

Џђм моныћ сђбђбе гап-гади... ялкаулыктыр, књрђсећ. Берђњнећ дђ ђле файда китерергђ сђлђтле яћа ел агачларын ќыюны оештырырга телђмђњлђрен башкача ничек атарга ди?
Яћа ел бђйрђмнђре азагына якынлаша. Димђк, йорт ишегалларында, контейнер мђйданчыкларында, юл буйларында наратлар џђм чыршылар “њсеп чыгачак”. Кирђклђре калмагач аларны шулай чыгарып ташлаячаклар. Ђ бит ылыслы агачларныћ кирђге чыгуы бар. Џђм без чыршыга тагын бер кат игелекле хезмђт итђргђ мљмкинлек бирђ торган идеябезгђ кушылырга ђзер кешелђрне табарга тырыштык.  Моннан тыш, бђйрђм агачларын ќыю оештырылса, аларны кая элђкте шунда ташлап та калдырмаслар иде,  димђк, коммуналчыларныћ эшлђре дђ азаячак дигђн сњз бу. Ђмма ић беренче итеп Нурлат урманчылыгына мљрђќђгать иттек. Дљресен генђ ђйткђндђ, биредђ яћа ел бђйрђмнђреннђн соћ  ылыслы агачларны Алабугада быел ачылырга тиешле тњбђн сортлы агачларны эшкђртњ заводы љчен ќыюны оештырмаслармы, дип уйлаган идек.
- Моныћ белђн кем шљгыльлђнер соћ? - дип соравыбызга сорау белђн ќавап бирде безгђ ќитђкче-урманчы урынбасары Р.Ганиев. Мљгаен, ул хаклыдыр. Агачларны ќыярга, кисђргђ, илтергђ кирђк булачак бит. Ђле аларны нинди бђядђн аласылары да билгеле тњгел. Бу эшнећ файдасыз булуы ачыкланса, аћа кем генђ алыныр икђн соћ? Ђлегђ чыршыларны сату, аларны утильлђштерњгђ караганда отышлырак.
Аннан соћ “Тљзеклђндерњ биш”кђ мљрђќђгать иттек. Директор вазифларын башкаручы Илдус Туешовныћ ќавабы да ђллђни љметлђндермђде. Биредђ бер генђ чыгу юлын књрђлђр - “Чњп контейнерларына”.
Авыл хуќалыгы џђм азык-тљлек идарђсендђ бераз љмет бирделђр њзе. Ќитештерњ-маркетинг бњлеге начальнигы Илгизђр Ђбдрахимов ђйтњенчђ, шђџђрдђ ылыслыларны махсус ќыю оештырылмаса да (техникасын, ягулыгын кем бирер?), авылда бђйрђмнђрдђн соћ бу эш бара икђн. Димђк, яшел чибђркђйнећ нинди дђ булса файдасын књрђлђр?! Ђмма књп шатланырга туры килмђде, “Нурлат сљте” ќитђкчесе Тђлгать Гилялов безнећ яћа ел агачларын ќыю буенча акция оештырырга дигђн тђкъдимебезне ишеткђч: “Безнећ терлеклђр аларны ашамый”, - дип ќавап бирде.
Ђ бит кайбер тљбђклђрдђ ылыслы агачларга књптђн кулланылыш тапканнар инде. Мђсђлђн, Кузбасс терлекчелђре чыршы ботакларын љстђмђ азык итеп кулланалар, составында каротин, тимер, марганец џђм аскорбин кислотасы булганга књрђ, алар терлеклђрнећ аппетитын књтђрђ, дип саныйлар. Ђлеге тљбђктђ яшђњче волонтерларныћ “Чыршыћны  тапшырып сыерны тук ит!” дигђн чакыруын тирђ-књрше тљбђклђрдђ яшђњчелђр дђ књтђреп алганнар. Яки башка мисал. Ставропольдђ яшђњчелђргђ иске яћа ел чырышларын экзотик њсмелек саналучы чњлмђклђрдђге пальмаларга алмаштырырга џђм шул рђвешле зоопаркка булышырга тђкъдим иткђннђр. Бђйрђмнђрдђн соћ шђџђрнећ тљп чырышсын зоопаркка илтњ Тњбђн Новгородта да традициягђ кергђн. Самара џђм Мурманскида шулай ук агачларны эшкђртергђ љйрђнђлђр, алардан дача тотучылар љчен ашлама ясамакчылар. Безгђ мондый яћалыклар килеп ќитмђгђн ђле, ђмма яћа ел чырышысыннан файда књрергђ телђњчелђр бар њзе. Мисал љчен, Киекледђ яшђњче Ђлфия чыршысын беркайчан да ялтыравыклы “дождик”лар белђн бизђми. Ђ агачныћ њзен кипмђсен љчен  сулы чилђккђ утырта. Чљнки бђйрђмнђрдђн соћ бђйрђм чыршысы сарайга чыга бит, ђ анда кышлаучы танасы яшел ылыстан баш тартмый.
Нурлаттта яшђњче пенсионер Мария Семеновна менђ инде ничђ еллар ясалма чыршы бизи. Ђмма ел саен књршелђренннђн берђресе белђн бђйрђмнђн соћ тере чыршыны њзенђ бирњ турында килешеп куя. Чыршы инђлђреннђн ул салкын тиюгђ каршы паста ђзерли: инђлђрне иттарткыч аша чыгара џђм берничђ кашык бал белђн куша. Мондый компрессны авырганда књкрђгенђ яба яки аныћ белђн ингаляция ясый.  Књплђр ылысны коктейльлђр, тљрле маскалар, ванналар ђзерлђњ, мунча пары љчен дђ ќыялар. Бу бњгенге кљндђ косметик чаралар књп булса да, без ђледђн-ђле  ђбилђрнећ вакытлар белђн  сыналган рецептларына кире кайтуыбыз турында сљйли.
Кызганыч, шђџђрдђ яћа ел чибђркђйлђрен утильлђштерњ чаралары юк, ђмма чыршыны максималь файда белђн куллану љчен фантазия џђм тапкырлык књрсђтергђ мљмкин бит. Безнећ игелекле эш љчен служба оештыру телђгебез барып чыкмаса да, аныћ нђтиќђсе булырдыр дип уйлыйбыз, чљнки безнећ эзлђнњлђребез файдалы нђрсђлђрне файдасызга ђверелдерњ тњгел, ђ киресенчђ файдалы итђргђ ярдђм итђчђк бит.